‘Met een onbetrouwbare overheid lukt de energietransitie niet'

27 april 2019 - Het windmolenpark Rentel is na tien jaar eindelijk klaar. Het had weinig gescheeld of het project van 1,1 miljard was gestrand op vergunningstwisten. ‘Zonder toekomstvisie lukt straks niets meer’, zegt CEO Nathalie Oosterlinck.

Nog voor de financiering van Rentel rond was, schroefde de overheid de steun voor de windparken op zee terug. En de Stevin-kabel die de stroom naar het binnenland moest brengen, kwam in het gedrang na klachten van buurtbewoners bij de raad van state.

Desondanks is het dinsdag zover. Dan wordt het vijfde Belgische offshore windmolenpark feestelijk in gebruik genomen in Oostende. Rentel kan dan met een ca-paciteit van 309 megawatt stroom leveren voor 300.000 gezinnen. Nathalie Oosterlinck (42), de CEO van Rentel en de ontwikkelaar Otary, oogt ontspannen. ‘Ik ben trots op wat we hebben gerealiseerd. Maar we hebben lastige momenten gekend, ja. Ons verhaal illustreert hoe moeilijk het in dit land is geworden om grote infrastructuurprojecten rond te krijgen.’

Om vertraging te vermijden legde Otary zelf 40 kilometer onderzeese stroomkabel aan naar het hoogspanningsstation Stevin in Zeebrugge. En over de overheidssteun werd een akkoord bereikt. Alleen zo konden de 42 windturbines op tijd en binnen budget worden gebouwd. ‘Als je op zulke momenten geen sterke aandeelhouders hebt die doorbijten, lukt het niet. De politiek zal een oplossing moeten zoeken om ervoor te zorgen dat belangrijke maatschappelijke infrastructuurprojecten zoals de windparken of Oosterweel niet in een procedureslag verzanden.’

Wat moet er veranderen?

Nathalie Oosterlinck: ‘Het moet sneller kunnen. Zodra een beslissing is genomen, moet die ook consequent worden uitgevoerd. In Nederland hebben ze dat opgelost: bij werken van openbaar nut trekt de nationale regering in Den Haag de volledig bevoegdheid naar zich toe met een centraal beheerpunt voor de vergunningen en de opvolging.’

‘Bij ons bots je op kafkaiaanse toestanden. Als een kabel op het strand aankomt, is vanaf de laagwaterlijn niet langer de federale overheid bevoegd maar Vlaanderen. Je moet dan plots alles met andere mensen regelen. Hoewel die overheidsdiensten zeer goed werk hebben geleverd en pragmatisch oplossingen zochten, werken ze in een complex systeem.’

De netbeheerder Elia wil een stroomkabel door West-Vlaanderen trekken om de toekomstige zone voor windparken aan te sluiten. Die Ventilus-kabel kan eveneens moeilijkheden krijgen met buurtbewoners.

Oosterlinck: ‘Uiteraard moeten burgers inspraak krijgen. Maar Ventilus ligt al jaren op de tekentafel. Elia mikt erop de aansluiting voor de nieuwe windparkzone pas tegen 2026 te realiseren. Volgens ons moet dat veel sneller kunnen.’

‘Nu Rentel af is, starten wij deze zomer met de installatie van de funderingen voor ons tweede windpark. SeaMade moet tegen eind 2020 operationeel zijn. Het liefst willen we vanaf 2021 al bezig zijn met de realisatie van de volgende concessie in de tweede zone, maar dan moet daar wel sneller een aansluiting komen. Het kan helpen een traject te kiezen waarbij zo min mogelijk bewoners worden getroffen.’

Elia zegt te doen wat het kan.

Oosterlinck: ‘Het is deels ook een politieke keuze voor de volgende regering. Tegen 2020 zal offshore windenergie in een tiende van de Belgische elektriciteitsvraag voorzien, en met de nieuwe zone kunnen we verdubbelen tot 4.000 megawatt. In het energievraagstuk is het eigenlijk een no-brainer om de offshorecapaciteit voor windenergie volop te benutten. Als we dan nog acht jaar op een aansluiting moeten wachten, vind ik dat onbegrijpelijk lang.’

Hoezo zijn windmolens een no-brainer? Ze draaien nog altijd op subsidies.

Oosterlinck: ‘De kostprijs van windenergie is enorm gedaald, waardoor we competitief zijn met andere elektriciteitsbronnen. Het eerste windpark, C-Power, bestaat nu tien jaar. In die periode is alles enorm geprofessionaliseerd. Toen wij vijf jaar geleden aanbestedingen voor de turbines van Rentel uitschreven, waren turbines van 7 megawatt nog toekomstmuziek. Nu zitten we al over de 10 megawatt, met turbines die naar 196 meter gaan en hoger. Ik verwacht dat die technologische evolutie de komende twintig jaar doorzet, met ook verbeteringen zodat turbines bij lagere windsnelheden of storm kunnen blijven draaien.’

Krijgen we straks zoals in Nederland de eerste windparken zonder subsidies?

Oosterlinck: ‘Dat is zeker een optie, maar dat hangt af van de randvoorwaarden. In Nederland neemt de overheid alles in handen. Zij doen de bodemonderzoeken, bereiden alles voor en leggen een goedgekeurde vergunning klaar. Wie het project wint, moet enkel nog het park bouwen en inpluggen op een stopcontact. De Nederlandse concessie valt niet te vergelijken met de huidige onzekere situatie in België.’

Waarom zou hier niet kunnen wat in Nederland wel kan?

Oosterlinck: ‘De huidige federale regering heeft nog altijd geen uitsluitsel gegeven over de sluiting van de kerncentrales en hoe het capaciteitsmechanisme eruitziet om in de plaats gascentrales te bouwen. Het al dan niet sluiten van de kerncentrales heeft een enorme invloed op de elektriciteitsprijs en creëert dus een onzeker investeringsklimaat. Te vaak in dit land ontstaan problemen doordat iets wordt beslist waarop men later terugkomt.’

De federale regering zette gaandeweg het mes in de beloofde overheidssteun. Vond u het terecht dat ze de belastingbetaler wilden sparen?

Oosterlinck: ‘We hadden daar begrip voor, maar wij waren onze financiering nog aan het regelen toen plots de afspraken werden gewijzigd. Onze aandeelhouders hadden al miljoenen geïnvesteerd, dus Rentel afvoeren was geen optie. Ik ben toen bij de Europese Investeringsbank, een van de grote kredietverstrekkers, moeten gaan uitleggen hoe het in godsnaam kon dat de overheid hier af en toe gewoon van idee verandert.’

‘Het is logisch dat een technologie die matuur wordt minder steun krijgt, maar de beslissing was abrupt en stuurde een schokgolf door de sector. Iedereen moest rentabiliteit inleveren. We hebben hard gewerkt om onze kostprijs te doen dalen. Voor Rentel garandeert de overheid dat we 129,50 euro per megawattuur krijgen, bij SeaMade wordt de marktprijs nog maar tot 79 euro aangevuld.’

De Nederlanders tonen meer langetermijnvisie. Uiterlijk in 2030 zetten ze hun gaswinning stop en hun klimaatdoelen zijn bindend.

Oosterlinck: ‘In België wordt helaas nooit verder gekeken dan de volgende verkiezingen, terwijl het een langetermijnvisie vergt om tegen 2050 naar een koolstofneutrale maatschappij te gaan. Je moet nu beslissingen nemen op lange termijn om je energiesysteem aan te passen.’

Niet alles valt op te lossen met hernieuwbare energie.

Oosterlinck: ‘Ik heb een groot geloof in hernieuwbare energie, maar dan wel op een verstandige manier. Je moet alles in kaart brengen en dan de kosten afwegen. Als we de omslag naar meer groene stroom maken, zal er veel behoefte zijn om overtollige stroom op te slaan voor momenten dat er weinig wind en zon is. Vandaag valt moeilijk te zeggen wat de efficiëntste opslagmethode wordt: waterkracht, batterijen of de productie van groene waterstof. Die zaken staan nog niet op punt, maar maken wel opgang. Zeker als we naar een offshoresector zonder subsidies gaan, ben je volledig afhankelijk van de marktprijs en wordt opslag de sleutel.’

De vraag is wie de factuur betaalt. Bij offshorewind en zonne-energie ging de introductie gepaard met zware subsidies.

Oosterlinck: ‘We zullen de economische en ecologische realiteit moeten afwegen en zien hoeveel geld beschikbaar is. In functie daarvan moet worden beslist hoe ons energiesysteem er gaat uitzien. De transitie naar meer hernieuwbare energie zal geld kosten, je mag dat niet verstoppen. We gaan naar een totaal ander energiesysteem met meer decentrale opwekking, zonnepanelen, zonneboilers, kleine thuisbatterijen, elektrische auto’s, slimme meters en slimme apparaten die draaien als de stroom goedkoop is.’

‘Men vergeet vaak te vertellen dat ook alle andere oplossingen geld kosten. De bouw van de kerncentrales heeft ook geld gekost en dat zal ook zo zijn voor de afbraak. De infrastructuur van een land uitbouwen is nu eenmaal niet gratis. In Duitsland heeft de industrie een boost gekregen door de goedkope stroom van de vele windparken. De burger betaalt die factuur, maar dat was een bewuste keuze.’

Er is nog altijd geen blauwdruk voor hoe de omslag moet worden gemaakt.

Oosterlinck: ‘De huidige regering zou met een energievisie komen. (haalt de schouders op) De realiteit is dat het energievraagstuk er na de verkiezingen nog zal liggen. Het is cruciaal dat de nieuwe regering snel knopen doorhakt en stabiliteit brengt om dingen te realiseren in de komende vijf jaar. Met een toekomstvisie die consequent wordt uitgevoerd, kan de transitie snel gaan.’

Bron: De Tijd